اگر در روزهای سرد سال متوجه قطرات آب، نم یا رطوبت روی سطح دیوار شدهاید، لزوماً با نشتی لوله یا نفوذ آب از بیرون مواجه نیستید. در بسیاری از خانهها، این مشکل در اثر تعریق یا میعان روی سطح سرد دیوار ایجاد میشود.
زمانی که هوای گرم و مرطوب داخل خانه با یک سطح سرد تماس پیدا میکند، بخشی از بخار آب موجود در هوا به قطرات آب تبدیل میشود. به همین دلیل ممکن است دیوار، گوشه اتاق، اطراف پنجره یا محل اتصال دیوار به سقف خیس به نظر برسد.
ادامه این وضعیت علاوه بر ایجاد لکه و بوی نامطبوع، میتواند زمینه رشد کپک و آسیب به رنگ، گچ و پوشش دیوار را فراهم کند. EPA نیز تأکید میکند که کنترل رطوبت مهمترین راه برای پیشگیری از رشد کپک در ساختمان است.
اما علت عرق کردن دیوار چیست و چرا این مشکل بیشتر در زمستان دیده میشود؟ در ادامه ۷ علت اصلی و راهحل هرکدام را بررسی میکنیم.
هزینههای گرمایش و سرمایش رو کم کن! با عایق حرارتی ایزوهم، مصرف انرژی رو به حداقل برسون.
عرق کردن دیوار یعنی چه؟
اصطلاح «عرق کردن دیوار» معمولاً به تشکیل رطوبت یا قطرات آب روی سطح داخلی دیوار گفته میشود.
این اتفاق زمانی رخ میدهد که دمای سطح دیوار به اندازهای پایین باشد که بخار آب موجود در هوای داخل ساختمان روی آن تبدیل به آب شود.
مثال ساده آن، بطری آب سردی است که در یک اتاق گرم قرار میدهید. بعد از چند دقیقه قطرات آب روی سطح خارجی بطری تشکیل میشوند. این آب از داخل بطری بیرون نیامده است؛ بلکه بخار آب موجود در هوا روی سطح سرد آن متراکم شده است.
تقریباً همین اتفاق میتواند روی یک دیوار سرد نیز رخ دهد. EPA توضیح میدهد که هرچه دمای هوا کاهش پیدا کند، توانایی آن برای نگه داشتن بخار آب کمتر میشود و به همین دلیل در هوای سرد، رطوبت روی سطوح سرد متراکم میشود.
تفاوت نم دیوار با تعریق دیوار چیست؟
قبل از هر اقدامی باید مشخص شود رطوبت واقعاً ناشی از تعریق است یا منبع دیگری دارد.
نم و رطوبت دیوار میتواند در اثر مواردی مانند:
- نشتی لوله آب
- نفوذ باران از نمای ساختمان
- مشکلات عایق رطوبتی
- رطوبت صعودی از کف
- خرابی لوله فاضلاب
- تعریق و میعان روی سطح سرد
ایجاد شود.
در تعریق، معمولاً مشکل در روزهای سرد تشدید میشود و بیشتر روی نقاط سرد دیوار، گوشهها، پشت کمد، اطراف پنجره یا بخشهایی که جریان هوا کمتر است مشاهده میشود.
اما اگر یک نقطه مشخص از دیوار دائماً خیس است، حتی در فصل گرم نیز باقی میماند یا میزان رطوبت پس از بارندگی افزایش پیدا میکند، باید احتمال نشتی و نفوذ آب نیز بررسی شود.
مهمترین علتهای عرق کردن دیوار
| علت | نشانه رایج | راهحل اولیه |
|---|---|---|
| سرد بودن سطح دیوار | تعریق در زمستان | بررسی عایق حرارتی |
| رطوبت زیاد داخل خانه | بخار روی شیشه و دیوار | تهویه و کاهش رطوبت |
| پل حرارتی | نم موضعی در گوشهها | اصلاح عایق |
| تهویه ضعیف | کپک و بوی رطوبت | افزایش گردش هوا |
| چسباندن وسایل به دیوار | کپک پشت کمد | ایجاد فاصله |
| اختلاف دمای زیاد | قطرات آب روی دیوار | کنترل دمای محیط |
| ضعف عایق ساختمان | سردی مداوم دیوار | اجرای عایق حرارتی مناسب |
۱. عایق حرارتی دیوار ضعیف است
یکی از اصلیترین دلایل عرق کردن دیوارهای خارجی ساختمان، پایین بودن دمای سطح داخلی دیوار است.
در فصل زمستان، هوای بیرون سرد است. اگر دیوار عایق حرارتی مناسبی نداشته باشد، سرما به سطح داخلی منتقل میشود و دمای دیوار کاهش پیدا میکند.
در مقابل، هوای داخل خانه توسط سیستم گرمایشی گرم است و معمولاً مقداری رطوبت نیز دارد.
هنگامی که این هوای گرم و مرطوب با سطح سرد دیوار برخورد میکند، احتمال ایجاد تعریق افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل ممکن است یک دیوار خارجی خیس شود، درحالیکه دیوار داخلی همان اتاق کاملاً خشک باقی مانده است.
افزایش دمای سطح داخلی دیوار از طریق عایقکاری مناسب میتواند احتمال تشکیل میعان را کاهش دهد. EPA نیز اضافه کردن عایق به سطوح سرد مانند دیوارهای خارجی را یکی از راههای کاهش احتمال تعریق معرفی میکند.
۲. رطوبت هوای داخل خانه زیاد است
حتی یک دیوار نسبتاً سرد نیز زمانی بیشتر عرق میکند که رطوبت داخل ساختمان بالا باشد.
فعالیتهای روزمره مقدار قابلتوجهی بخار آب وارد فضای خانه میکنند؛ از جمله:
- حمام کردن
- پختوپز
- خشک کردن لباس داخل خانه
- استفاده از بخور
- شستن ظروف
- حضور تعداد زیاد افراد در فضای کوچک
هرچه میزان بخار آب در هوا بیشتر باشد، احتمال رسیدن رطوبت نسبی کنار یک سطح سرد به نقطه میعان نیز بیشتر میشود.
EPA توصیه میکند رطوبت نسبی محیط داخلی تا حد امکان زیر ۶۰ درصد و ترجیحاً در محدوده حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد نگه داشته شود.
استفاده از هواکش حمام و آشپزخانه، تهویه مناسب و در شرایط لازم دستگاه رطوبتگیر میتواند در کاهش رطوبت داخل مؤثر باشد.
۳. وجود پل حرارتی در ساختمان
گاهی تمام دیوار عرق نمیکند و فقط یک نوار، گوشه یا نقطه مشخص همیشه نم دارد.
یکی از دلایل چنین وضعیتی میتواند پل حرارتی یا Thermal Bridge باشد.
پل حرارتی بخشی از سازه است که گرما را سریعتر از قسمتهای اطراف منتقل میکند. تیر، ستون، بعضی قسمتهای اتصال سازه و نقاطی که عایق حرارتی در آنها منقطع شده است میتوانند به پل حرارتی تبدیل شوند.
در نتیجه دمای سطح داخلی این نواحی از قسمتهای دیگر پایینتر میآید و تعریق ابتدا در همان نقاط ایجاد میشود.
EPA نیز اشاره میکند که رشد کپک یا تعریق موضعی روی قسمتی از دیوار میتواند با سردتر بودن همان سطح بر اثر نقص یا فاصله در عایق مرتبط باشد.
نشانههای رایج پل حرارتی عبارتاند از:
- نم گرفتن گوشه اتاق
- سیاه شدن محل اتصال سقف و دیوار
- کپک زدن اطراف ستون
- ایجاد رطوبت به شکل خطی
- سردتر بودن یک قسمت مشخص از دیوار
در چنین شرایطی فقط پاک کردن کپک یا رنگ کردن دیوار مشکل اصلی را حل نمیکند و باید علت سرد شدن سطح بررسی شود.
۴. تهویه ساختمان مناسب نیست
یکی دیگر از دلایل مهم تعریق دیوار، نبود گردش مناسب هوا است.
اگر هوای مرطوب داخل خانه تخلیه نشود، رطوبت بهتدریج افزایش پیدا میکند و احتمال تشکیل میعان روی سطوح سرد بیشتر میشود.
این مشکل معمولاً در خانههایی با پنجرههای کاملاً بسته، حمام فاقد هواکش مناسب یا آشپزخانهای که بخار در آن بهخوبی تخلیه نمیشود بیشتر دیده میشود.
ممکن است افراد تصور کنند باز کردن پنجره در زمستان باعث هدررفت انرژی میشود و به همین دلیل هیچ تهویهای انجام ندهند.
اما عدم تهویه مناسب نیز میتواند رطوبت داخل ساختمان را افزایش دهد.
استفاده صحیح از هواکش آشپزخانه و حمام و ایجاد تهویه کنترلشده از راهکارهای مهم کاهش رطوبت داخل ساختمان هستند.
مطالب مرتبط: آیا عایق حرارتی می تواند خانه را در تابستان خنک نگه دارد؟
۵. کمد و مبلمان کاملاً به دیوار چسبیدهاند
گاهی دیوار فقط پشت کمد، کتابخانه، تخت یا مبلمان کپک میزند.
دلیل این موضوع معمولاً کاهش جریان هوا در این قسمتهاست.
وقتی یک کمد بزرگ مستقیماً به دیوار خارجی چسبیده باشد، هوای گرم اتاق بهخوبی به سطح دیوار نمیرسد. در نتیجه سطح پشت کمد سردتر باقی میماند.
از طرف دیگر، بخار آب موجود در هوا ممکن است در این قسمت محبوس شود.
ترکیب سطح سرد و جریان هوای ضعیف، محیط مناسبی برای ایجاد رطوبت و کپک فراهم میکند.
اگر نم فقط پشت وسایل مشاهده میشود، بهتر است چند سانتیمتر میان وسیله و دیوار فاصله ایجاد شود تا هوا امکان گردش داشته باشد.
البته اگر دیوار بسیار سرد است، ایجاد فاصله بهتنهایی ممکن است کافی نباشد و وضعیت عایق حرارتی نیز باید بررسی شود.
۶. اختلاف دمای داخل و بیرون زیاد است
به همین دلیل است که بسیاری از افراد میگویند:
«دیوار خانه فقط زمستان عرق میکند.»
در زمستان ممکن است دمای بیرون بسیار پایین باشد، درحالیکه بخاری، شوفاژ یا سیستم گرمایش دمای داخل خانه را بالا نگه میدارد.
اگر جداره خارجی ساختمان انتقال حرارت زیادی داشته باشد، سطح داخلی دیوار سرد میماند.
در همین زمان هوای داخل خانه گرم و مرطوب است.
هرچه اختلاف دمای بین داخل و سطح دیوار بیشتر باشد، احتمال رسیدن سطح به دمایی که میعان در آن رخ میدهد افزایش پیدا میکند.
بنابراین تنها بالا بردن دمای بخاری همیشه راهحل مناسبی نیست. اگر دیوار از نظر حرارتی ضعیف باشد، لازم است علت اصلی سرد بودن آن اصلاح شود.
۷. نفوذ سرما از درزها و نقاط آسیبپذیر
در بعضی ساختمانها مشکل اصلی خود دیوار نیست؛ بلکه هوای سرد از اطراف پنجره، درزها، محل اتصال دیوار و سقف یا نقاط باز پوسته ساختمان وارد میشود.
در چنین شرایطی قسمتهایی از دیوار سردتر از حد معمول میشوند.
این مسئله میتواند باعث شود یک گوشه کوچک از اتاق مرتب نم بگیرد یا کپک بزند، درحالیکه سایر قسمتهای دیوار مشکلی ندارند.
پس اگر عرق کردن فقط در نزدیکی قاب پنجره، کنج دیوار یا یک اتصال خاص اتفاق میافتد، علاوه بر عایق حرارتی، وضعیت درزبندی نیز باید بررسی شود.
چرا عرق کردن دیوار در زمستان بیشتر است؟
در فصل سرد سه عامل معمولاً همزمان اتفاق میافتند:
اول اینکه سطح دیوارهای خارجی سردتر میشود.
دوم اینکه افراد برای جلوگیری از خروج گرما، پنجرهها را بیشتر بسته نگه میدارند و تهویه کاهش پیدا میکند.
سوم اینکه فعالیتهایی مانند آشپزی، حمام کردن و خشک کردن لباس همچنان بخار آب تولید میکنند.
در نتیجه هم دمای سطح دیوار کاهش پیدا میکند و هم رطوبت هوای داخل میتواند افزایش یابد.
همین ترکیب باعث میشود تعریق و کپک دیوار در زمستان بیشتر مشاهده شود.
علت خیس شدن دیوار بدون نشتی چیست؟
اگر هیچ نشتی آب یا شکستگی لولهای وجود ندارد، یکی از محتملترین دلایل، تشکیل میعان روی دیوار است.
نشانههایی که احتمال تعریق را بیشتر میکنند عبارتاند از:
- مشکل بیشتر در زمستان دیده میشود.
- دیوار خارجی ساختمان درگیر است.
- گوشههای اتاق نم دارند.
- اطراف پنجره قطره آب مشاهده میشود.
- پشت کمد یا مبلمان کپک زده است.
- سطح دیوار هنگام لمس بسیار سرد است.
- همزمان روی شیشه پنجره نیز بخار یا قطره آب تشکیل میشود.
با این حال قبل از اجرای هرگونه عایق یا تعمیر اساسی بهتر است احتمال نشتی لوله، نفوذ باران و مشکلات عایق رطوبتی نیز رد شود.
آیا عرق کردن دیوار باعث کپک میشود؟
بله، اگر رطوبت برای مدت طولانی روی سطح باقی بماند، احتمال رشد کپک افزایش پیدا میکند.
کپک برای رشد به رطوبت نیاز دارد و حتی مقدار کمی میعان مداوم میتواند شرایط مناسبی برای آن ایجاد کند.
نشانههای آن میتواند شامل لکههای سیاه، سبز یا خاکستری، بوی نم، تغییر رنگ دیوار و آسیب به رنگ یا کاغذ دیواری باشد.
فقط تمیز کردن کپک کافی نیست.
تا زمانی که منبع رطوبت یا علت سرد بودن سطح برطرف نشود، احتمال بازگشت کپک وجود دارد.
برای جلوگیری از عرق کردن دیوار چه کنیم؟
راهحل به علت اصلی بستگی دارد، اما معمولاً باید همزمان روی سه موضوع تمرکز شود:
رطوبت داخل ساختمان را کنترل کنید
هنگام آشپزی و حمام از تهویه مناسب استفاده کنید، لباس خیس را تا حد امکان در فضای بسته خشک نکنید و اگر رطوبت محیط دائماً بالاست، استفاده از دستگاه رطوبتگیر را بررسی کنید.
جریان هوا را افزایش دهید
وسایل بزرگ را کاملاً به دیوار سرد نچسبانید و اجازه دهید هوا در قسمتهای مختلف اتاق گردش کند.
دمای سطح دیوار را افزایش دهید
اگر مشکل ناشی از انتقال حرارت زیاد یا پل حرارتی است، عایقکاری صحیح دیوار میتواند باعث شود سطح داخلی کمتر سرد شود و احتمال میعان کاهش پیدا کند.
آیا عایق حرارتی میتواند عرق کردن دیوار را برطرف کند؟
اگر علت اصلی تعریق، سرد بودن سطح دیوار به دلیل ضعف عایق حرارتی باشد، اجرای صحیح عایق میتواند بخش مهمی از راهحل باشد.
هدف عایق حرارتی فقط جلوگیری از خروج گرما نیست. عایق مناسب میتواند دمای سطح داخلی دیوار را نیز افزایش دهد و در نتیجه احتمال رسیدن آن به نقطه میعان را کاهش دهد.
اما اجرای عایق باید اصولی باشد.
اگر مسئله اصلی نشتی آب، رطوبت صعودی یا نفوذ باران باشد، ابتدا باید همان مشکل رفع شود. همچنین محل اجرای عایق، نوع دیوار، شرایط آبوهوایی و وضعیت رطوبتی ساختمان باید در انتخاب راهکار در نظر گرفته شوند.
از سر و صدا خسته شدی؟ همین حالا با عایق صوتی ایزوهم، آرامش واقعی رو تجربه کن!
قبل از عایق کردن دیوار چه چیزی باید بررسی شود؟
قبل از اجرای عایق بهتر است مشخص شود:
- رطوبت از کجا ایجاد میشود؟
- آیا دیوار خارجی است؟
- آیا لوله آب داخل دیوار قرار دارد؟
- مشکل فقط در زمستان اتفاق میافتد؟
- آیا اطراف پنجره نیز تعریق وجود دارد؟
- آیا پشت کمد بیشتر کپک زده است؟
- دمای سطح دیوار چقدر با فضای داخلی تفاوت دارد؟
- آیا پل حرارتی در محل وجود دارد؟
- آیا نمای بیرونی ساختمان آسیب دیده است؟
تشخیص صحیح علت باعث میشود هزینه برای راهکاری صرف شود که واقعاً مشکل را برطرف میکند.
جمعبندی
عرق کردن دیوار معمولاً زمانی اتفاق میافتد که هوای گرم و مرطوب داخل ساختمان با سطح سرد دیوار برخورد کند و بخار آب روی آن متراکم شود.
ضعف عایق حرارتی، رطوبت بالای داخل خانه، پل حرارتی، تهویه نامناسب، چسباندن وسایل به دیوار، اختلاف دمای زیاد داخل و بیرون و نفوذ سرما از درزها از مهمترین دلایل این مشکل هستند.
اگر دیوار فقط در فصل سرد عرق میکند، قبل از هر چیز باید وضعیت دمای سطح، رطوبت محیط، تهویه و عایق حرارتی آن بررسی شود.
نکته مهم این است که برای رفع دائمی مشکل نباید فقط قطرات آب یا کپک روی دیوار را پاک کرد. تا زمانی که علت ایجاد سطح سرد یا رطوبت بالا اصلاح نشود، احتمال بازگشت مشکل وجود دارد.
در ساختمانهایی که سرد بودن جداره و انتقال حرارت عامل اصلی تعریق است، استفاده از یک راهکار عایق حرارتی مناسب میتواند با افزایش دمای سطح داخلی دیوار، کاهش اتلاف انرژی و کاهش احتمال تشکیل میعان به حل اصولیتر مشکل کمک کند.
سوالات متداول
- چرا دیوار اتاق خواب در زمستان عرق میکند؟ معمولاً سرد بودن دیوار خارجی در کنار رطوبت هوای اتاق باعث ایجاد میعان میشود. کاهش تهویه در زمستان نیز میتواند مشکل را تشدید کند.
- چرا پشت کمد دیوار خیس و کپک زده است؟ کمد مانع گردش مناسب هوا میشود و سطح پشت آن میتواند سردتر باقی بماند. اگر دیوار خارجی نیز عایق مناسبی نداشته باشد، احتمال تعریق و کپک بیشتر میشود.
- آیا عرق کردن دیوار همان نم ساختمان است؟ نه الزاماً. تعریق یکی از دلایل ایجاد رطوبت روی دیوار است، اما نشتی لوله، نفوذ باران و رطوبت صعودی نیز میتوانند باعث نم شوند.
